Του Βασίλη Έξαρχου, Γεωπόνου Α.Π.Θ. –(MSc, PhDCandidate)
Η άνοδος της θερμοκρασίας, η παρατεταμένη ξηρασία και η συχνότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών φαινομένων δημιουργούν ένα περιβάλλον ολοένα και πιο δύσκολο για τα ακτινίδια. Η προσαρμογή της διαχείρισης του νερού, του εδάφους και του ριζικού συστήματος αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της παραγωγής και της ποιότητας των καρπών.
Μια καλλιέργεια σε νέα “κλιματική” πραγματικότητα
Όταν η καλλιέργεια του ακτινιδίου άρχισε να εξαπλώνεται στην Ελλάδα, κατά τη δεκαετία του 1970, οι επικρατούσες κλιματικές συνθήκες τότε ήταν ηπιότερες και πιο κοντά στα χαρακτηριστικά ενός εύκρατου μεσογειακού περιβάλλοντος. Η ακτινιδιά, είναι ένα φυτό που προέρχεται από σχετικά ψυχρότερες περιοχές της Κίνας (κοντά στον ποταμό Γιανγκ-Τσε)με υψηλή Σχετική Υγρασία, το οποίο τότε προσαρμόστηκε “οριακά” στη χώρα μας, πάντα όμως με τη βοήθεια της τακτικής άρδευσης. Αποτέλεσμα αυτού, ήταν για πολλά χρόνια το να μην υπάρχουν ιδιαίτερα προβλήματα και επίπεδα καταπόνησης στα φυτά.
Σήμερα, όμως, η σταδιακή ενίσχυση των ξηροθερμικών χαρακτηριστικών του κλίματος μεταβάλλει τα δεδομένα. Οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες δεν περιορίζονται μόνο στο καλοκαίρι αλλά και τους άλλους μήνες, με θερμότερους χειμώνες που δυσκολεύουν έτσι τη συμπλήρωση των αναγκαίων ωρών ψύχους, για την ομαλή έξοδο του φυτού από τον λήθαργο. Το Ακτινίδιο δεν έχει τον απαιτούμενο χρόνο ούτε τους μηχανισμούς για να προσαρμοστεί με την ίδια ταχύτητα στις νέες συνθήκες και ως αποτέλεσμα αυτού, να δέχεται τώρα έντονη και συσσωρευτική καταπόνηση.
Η επίδραση στην ποσότητα και στην ποιότητα
Η κλιματική πίεση αποτυπώνεται τόσο στην απόδοση όσο και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά των καρπών. Όταν το φύλλωμα, οι ρίζες και η υδατική κατάσταση του φυτού επιβαρύνονται για μεγάλο διάστημα, περιορίζεται η ομαλή ανάπτυξη της καλλιέργειας και αυξάνεται ο κίνδυνος ανομοιομορφίας, μικρότερου μεγέθους και υποβάθμισης της εμπορικής ποιότητας του καρπού. Το φυτό ξοδεύει όλη την “μεταβολική” ενέργεια για να σώσει τον εαυτό του και δεν “ενδιαφέρεται” σ΄ αυτή την φάση για τους “απογόνους” του που είναι οι καρποί… υποβαθμίζοντας την ποιότητα τους… Έτσι, αποτέλεσμα αυτού είναι να ΜΗΝ ΔΙΑΤΗΡΟΥΝΤΑΙ οι καρποί και τόσο πολύ στα ψυγεία, ένα μόνιμο πρόβλημα των εμπόρων, ειδικά των τελευταίων ετών και να μην έχουν σωστά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά.
Οι βασικές αιτίες που συνδέονται με αυτή την καταπόνηση είναι:
- οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες,
- η έντονη ηλιακή ακτινοβολία,
- η χαμηλή σχετική υγρασία,
- η μεγάλη διάρκεια ανομβρίας κατά τους θερινούς μήνες (γιατί η βροχή έχει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και αγρονομική αξία από την απλή άρδευση),
- τα βίαια καιρικά φαινόμενα, όπως ισχυροί άνεμοι, Λίβας, χαλάζι και πλημμύρες,
- οι ήπιοι χειμώνες, κατά τους οποίους ενδέχεται να μη συμπληρώνονται οι απαραίτητες ώρες ψύχους για την ομαλή έξοδο από τον λήθαργο.
Οκτώ παρεμβάσεις για ανθεκτικότερους ακτινιδεώνες
- Ορθολογική άρδευση, με ποσότητα και συχνότητα προσαρμοσμένες στις ανάγκες του φυτού, στο έδαφος και στις καιρικές συνθήκες.
- Χρήση αντιχαλαζιακών διχτυών, τα οποία προσφέρουν προστασία από τη χαλαζόπτωση και μπορούν παράλληλα να περιορίσουν μέρος της άμεσης ακτινοβολίας.
- Ενίσχυση της οργανικής ουσίας του εδάφους, ώστε να βελτιώνονται η δομή του, η συγκράτηση νερού και η λειτουργία του ριζικού συστήματος.
- Διατήρηση ελεγχόμενου χλοοτάπητα ή φυτοκάλυψης μεταξύ των γραμμών, όπου αυτό είναι εφικτό, ως παράγοντα εξισορρόπησης της θερμοκρασίας του εδάφους.
- Περιορισμός των άσκοπων διελεύσεων γεωργικών μηχανημάτων, επειδή η συμπίεση καταστρέφει τη δομή του εδάφους και δυσχεραίνει τη στράγγιση και τον αερισμό.
- Επανεξέταση, σε επιλεγμένα κτήματα και ύστερα από έλεγχο όλων των δεδομένων, της διαμόρφωσης των γραμμών φύτευσης και της μετάβασης από ημικρεβάτια σε υπερυψωμένα κρεβάτια, όταν αυτό κρίνεται τεχνικά αναγκαίο και εφικτό.
- Έγκαιρη αντιμετώπιση παθογόνων και εχθρών, όπως η φυτόφθορα και οι νηματώδεις, που αποδυναμώνουν τις ρίζες και περιορίζουν την τροφοδοσία του υπέργειου τμήματος.
- Χρήση κατάλληλων υλικών εδαφοκάλυψης ή οργανικών εδαφοβελτιωτικών, όπως η τύρφη για εφαρμογή σε ακτινιδεώνες, μόνο όταν η επιλογή και η δόση τους τεκμηριώνονται από τα χαρακτηριστικά του εδάφους και του κτήματος.
Συμπέρασμα: Η κλιματική μεταβολή δεν αντιμετωπίζεται με μία μόνο επέμβαση. Η θωράκιση της ακτινιδιάς απαιτεί συνδυασμό σωστής άρδευσης, προστασίας από τα ακραία φαινόμενα, υγιούς ριζικού συστήματος και διαρκούς βελτίωσης του εδάφους. Όσο νωρίτερα προσαρμοστεί η διαχείριση του οπωρώνα, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να διατηρηθούν σταθερά η απόδοση και η ποιότητα των καρπών.
Σημείωση: Στη φωτογραφία βλέπετε τον κ. Έξαρχο με τους τελειόφοιτους φοιτητές της Γεωπονικής σχολής και αγρότες που τους εξηγεί τα προβλήματα που επιφέρει η “Κλιματική” Αλλαγή στην καλλιέργεια των Ακτινιδίων.
