Εδώ και δύο δεκαετίες είναι συχνές οι πρωτοσέλιδες αναφορές στον πολλαπλασιασμό των αυτοκτονιών στην Ελλάδα ξεκινώντας με τη δραματική αύξηση οικονομικών προβλημάτων από την επιβολή των 3 «Μνημονίων» που οδήγησαν στην καταστροφή αμέτρητους Έλληνες και Ελληνίδες επιχειρηματίες και συνεχίζοντας με τη διετία της Πανδημίας και τα φοβερά “lock-down” που βύθισαν σε απόγνωση και τελικά κατάθλιψη αμέτρητους συμπολίτες μας όλων των ηλικιών.
Πέρα όμως από τα παραπάνω γιγάντια προβλήματα που λειτούργησαν ως «αιτίες αυτοκτονιών» ανέκαθεν είχαμε αυτοχειρίες για συναισθηματικούς λόγους όπως την ερωτική απογοήτευση και μεμονωμένα περιστατικά που συνδέονταν με την αποτυχία σε Πανελλήνιες-Πανελλαδικές εξετάσεις και επαγγελματικές αποτυχίες.
Ο θάνατος βρίσκεται αναμφίβολα στο τραγικότερο σημείο στο ευρύ φάσμα των ανθρώπινων συναισθημάτων. Ο θάνατος, όμως, από αυτοκτονία, πέρα από την εγγενή τραγικότητά του εμπεριέχει και τα καταθλιπτικά στοιχεία που δημιουργούν οι υποκειμενικές ενοχές συγγενών και φίλων για την αδυναμία τους να προβλέψουν και να αποτρέψουν το γεγονός! Επιπρόσθετα η κοινή γνώμη θέτει το φαινομενικά απλό, αλλά φοβερά δύσκολο να απαντηθεί, μονολεκτικό ερώτημα του “γιατί”.
Η κλασική τυπολογία της αυτοκτονίας έγινε από τον μεγάλο Γάλλο κοινωνιολόγο Emile Durkheim, ο οποίος καθόρισε τρεις συγκεκριμένους τύπους:
«Την αλτρουιστική», δηλαδή την περίπτωση όπου το άτομο στην προσπάθειά του να διασώσει κάποιον ή κάποιους συγγενείς, φίλους, γνωστούς ή ακόμη και εντελώς άγνωστους συνανθρώπους του από άμεσο κίνδυνο “θυσιάζει” την προσωπική του ύπαρξη,
«Την εγωιστική», την περίπτωση όπου το άτομο τερματίζει τη ζωή του για καθαρά προσωπικούς του λόγους αδιαφορώντας παντελώς για τον πόνο και την οδύνη που αυτή του η πράξη μπορεί να προκαλέσει σε συγγενικά πρόσωπα και φίλους και,
«Την ανομική», όπου το άτομο προτιμά να διακόψει αμετάκλητα τη συνέχιση της υπαρξιακής του οντότητας ακριβώς επειδή κάποιες φυσικές καταστροφές (σεισμοί, πλημμύρες ή πόλεμοι), ή ακόμη και η ραγδαία κοινωνική αλλαγή που υφίσταται το σύστημα στο οποίο ζει μετουσιώνει τα γνωστά του πρότυπα διαπροσωπικών σχέσεων, αλλάζουν τα νοήματα και οι αξίες της ζωής και επικρατεί “κοινωνική ανομία”, την οποία το άτομο την αισθάνεται ως μείωση της ικανότητάς του να ζήσει και να λειτουργήσει όπως ήξερε.
Μέσα στα πλαίσια του τρέχοντος για την Ελληνική κοινωνία και την νεολαία μας καθώς ξεκινούν οι φετινές Πανελλήνιες Εξετάσεις εισαγωγής σε κάποιο Πανεπιστήμιο η παρούσα παρέμβασή μου στον αγαπημένο ιστότοπο που με φιλοξενεί κάθε εβδομάδα απαιτεί ιδιαίτερη φροντίδα και ευαισθησία για να αποφευχθούν τυχόν παρερμηνείες…
Στο σημείο αυτό θα επισημάνω εμφαντικά επειδή το θεωρώ απόλυτα απαραίτητο ότι το άτομο που αποπειράται να αυτοκτονήσει, άσχετα εάν το κατορθώνει ή όχι σε τελική ανάλυση, πιστεύει ότι βρίσκεται αντιμέτωπο με δύο μόνο επιλογές: και συγκεκριμένα: να συνεχίσει την υπαρξιακή του πορεία όπως έχει, ή να την αναστείλει τελεσίδικα.
Σχεδόν κάθε «αυτόχειρας» κάθε ηλικίας και κάθε φύλου πριν πραγματοποιήσει την τελική επιλογή του δίνει πολλά μηνύματα, προειδοποιεί τους γύρω του, συγγενείς, συναδέλφους, εκπαιδευτικούς και φίλους αναφορικά με τον περιορισμό των επιλογών του σε ότι αφορά την επικείμενη πράξη του.
Δυστυχώς, μέσα στην πολύβουη, αγχωτική, καθημερινή μας ζωή οι πιο πολλοί από εμάς – γονείς, εκπαιδευτικοί, συγγενείς, φίλοι, ή αδυνατούμε να συλλάβουμε «τις κραυγές απόγνωσης του ατόμου» ή όταν τις συλλαμβάνουμε τις εκτιμούμε περισσότερο ως «κενές απειλές» ή ακόμη ως «παρατραβηγμένους θεατρινισμούς»…
Σε γενικές γραμμές ψυχολογικού και κοινωνιολογικού προβληματισμού, ακριβώς επειδή η κάθε περίπτωση είναι αυτοτελής, μπορούμε να προσδιορίσουμε τα ακόλουθα ως ερμηνευτικά ψυχοκοινωνικά δυναμικά γενεσιουργά της συμπεριφοράς κίνητρα:
1/ Χρόνια επώδυνη μοναξιά και νευρωσική κατάθλιψη ή μελαγχολία. Το άτομο χωρίς βοήθεια από τον ειδικευμένο ψυχολόγο ή χωρίς φαρμακευτική αγωγή που θα του προσφέρει ο νευρολόγος-ψυχίατρος σε συνδυασμό πάντοτε με την ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, δεν βλέπει πλέον τον λόγο να δώσει συνέχεια στην άδεια του υπαρξιακή οντότητα.
2/ Το άτομο διακατέχεται από υποκειμενικό, ακατανίκητο συναίσθημα “ντροπής” ή και από υπερβολικό “φόβο” ότι θα τιμωρηθεί επειδή απέτυχε σε κάποιες σημαντικές του επιδιώξεις ή σε κάποιους στόχους που είχε θέσει.
3/ Υπάρχουν έντονα συναισθήματα “ενοχών” για πράξεις που το άτομο ποτέ δεν εκμυστηρεύθηκε σε οικείους του ή σε κάποιον φίλο του, σε κάποιον ιερέα ή σε κάποιον ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή.
4/ Το άτομο διακατέχεται από την αδήριτη ανάγκη της φυγής από ένα περιβάλλον που αντιλαμβάνεται ως καταπιεστικό, ή από πρόσωπα που καθημερινά το πληγώνουν και έτσι η πραγματικά οδυνηρή “φυγή με την αυτοκτονία” αποτελεί πράξη επιβολής συναισθηματικής “τιμωρίας” σε κάποιον ή κάποιους από τους οποίους το άτομο θέλει να…ξεφύγει!
Από τον Ιανουάριο του 2003 λειτουργούν σε 24ωρη βάση οι γραμμές SOS στις Ένοπλες Δυνάμεις μας και τα άτομα που απασχολούνται εκεί έχουν επιτελέσει εκπληκτικά χρήσιμο έργο, αλλά παραμένει πικρή η διαπίστωση ότι κάποια στρατευμένα παιδιά πραγματοποίησαν την κακή-μεγάλη απόφαση της αυτοαναίρεσης.
Με δεδομένες τις οικονομικές δυσκολίες που ήδη αντιμετωπίζουν και θα συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν όχι μόνο επιχειρηματίες αλλά και άλλοι συνάνθρωποί μας που θα στερηθούν εισοδήματα ή θα βρεθούν στις ουρές των ανέργων, και με την διαπιστωμένη αύξηση της Εθνικής μας κατάθλιψης έχουν δημιουργηθεί τηλεφωνικές γραμμές SOS από Κρατικούς φορείς και Κοινωφελείς οργανώσεις στα μεγάλα αστικά κέντρα και ειδικοί συμβουλευτικοί σταθμοί βοήθειας για περιπτώσεις ψυχολογικών κρίσεων (οι γνωστές crisis lines ή hot lines) που λειτουργούν σε 24ωρη βάση παρέχοντας στον ή στην πιθανή αυτόχειρα την έγκαιρη κάλυψη των έντονων στιγμιαίων συναισθηματικών του αναγκών και ψυχικών του κρίσεων με ανθρωπιά αλλά και με επιστημονική δεξιότητα ώστε να αποτραπεί το μοιραίο.
Και ξαφνικά ανταποκρινόμενο με βιασύνη στις «κραυγές αγωνίας» πολλών γονέων και εκπαιδευτικών πριν λίγες μέρες ενόψει των Εξετάσεων χωρίς να προηγηθούν οι απαραίτητες προετοιμασίες και να στοιχειοθετήσουν οι ενδεικνυόμενες επιστημονικά προγραμματικές διαδικασίες το Υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε τηλεφωνικές γραμμές με ψυχολόγους έτσι ώστε παιδιά που χρειάζονται να μιλήσουν με κάποιο ειδικό να μπορούν να το κάνουν.
Είναι απαραίτητο γονείς, Εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων, συγγενείς και φίλοι να ζητήσουν άμεσα τη βοήθεια οικογενειακού γιατρού ή κάποιου ειδικού μόλις γίνουν αντιληπτά τα πρώτα σημάδια ή αμέσως μετά την πρώτη “ανεπιτυχή απόπειρα”. Η μέχρι σήμερα προσφερόμενη νοσοκομειακή βοήθεια δεν εξαντλεί το πλήρες, το απαιτούμενο φάσμα ψυχοκοινωνικής αρωγής στο άτομο και τα μέλη της οικογενείας του.
Επαναλαμβάνω, και ας γίνω κουραστικός, ότι κάθε άτομο πριν την τελική του πράξη δίνει σημαντικά σήματα “έκκλησης για βοήθεια”…Εάν τα πάρουμε στα σοβαρά και τα δούμε με αγάπη και κατανόηση οπωσδήποτε θα προλάβουμε την μετέπειτα ανείπωτη ψυχική οδύνη των συγγενών και φίλων του κάθε αυτόχειρα που κλείνει βίαια την «παρένθεση της εφήμερης προσωπικής του ύπαρξης…»
Δείτε τι είπα για την «Εθνική μας Κατάθλιψη» και άλλα στο YouTube Δεκέμβριο του 2022:
